* ZEYD B. HALİD EL-CUHENİ ra (ö. 78/697 [?])
I. HAYATI
Medine’de ikamet eden ve Hicret’ten sonra kabilesiyle birlikte Müslüman olan Zeyd b. Hâlid, Mekke ile Medine arasında yerleşik bulunan Cüheyne kabilesine mensuptur. Künyesi Ebû Abdurrahman olup, kaynaklarda Ebû Zur‘a veya Ebû Talha olarak da zikredilmektedir. [1, 2, 3]
Zeyd, İslâm tarihinin dönüm noktalarından olan Hudeybiye Seferi’ne bizzat iştirak etmiş ve Rıdvan Bey‘atı’nda hazır bulunmuştur. Mekke’nin Fethi’nde (8/630) ise çok şerefli bir askeri vazife üstlenerek kendi kabilesi olan Cüheyne’nin sancağını (livâ) taşımıştır. Hayatının sonraki dönemlerinde Medine, Kûfe ve Mısır gibi dönemin ilim merkezlerinde bulunduğu rivayet edilmektedir. [1, 2, 3, 4]
Vefat tarihi ve yeri hususunda fıkıh ve tabakat âlimleri arasında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Yoğun kabul gören rivayete göre hicri 78 (m. 697) yılında, seksen beş yaşında Medine’de vefat etmiştir. Bununla birlikte onun hicri 50, 72 veya Muâviye b. Ebû Süfyân’ın hilâfetinin son günlerinde (ö. 60/680) vefat ettiğine; ölüm yerinin ise Kûfe veya Mısır olduğuna dair görüşler de mevcuttur. [1, 2, 4]
-----
II. İLMÎ ŞAHSİYETİ VE RİVAYETLERİ.
Zeyd b. Hâlid, Hz. Peygamber’den (s.a.v) doğrudan işittiği sünnet verilerini aktaran sika (güvenilir) bir ravidir.
Kendisinden ashaptan es-Sâib b. Yezîd el-Kindî ve es-Sâib b. Hallâd el-Ensârî gibi isimler; tâbiîn neslinden ise oğulları Hâlid ve Ebû Harb ile Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe, Saîd b. el-Müseyyeb, Ebû Seleme b. Abdurrahman ve Urve b. ez-Zübeyr gibi Medine fıkhının öncü şahsiyetleri hadis nakletmiştir. [2]
Resûl-i Ekrem’den toplam 81 hadis rivayet etmiş olup, bu rivayetler fıkhî hükümlere (özellikle lükata/buluntu eşya, iftar ettirmenin fazileti, cihat hazırlığı ve zina haddi konularına) kaynaklık teşkil etmiştir.
Onun en meşhur fıkhî rivayetlerinden biri, Ebû Hüreyre ile ortaklaşa aktardığı "Zina Eden İşçi (Asîf)" hadisidir. Söz konusu rivayette, bir adamın işçisi olan oğlunun, işvereninin hanımıyla zina etmesi üzerine ceza olarak yüz koyun ve bir köle fidye verilmesi kurgulanmış; durum Hz. Peygamber’e intikal ettiğinde Allah Resûlü, fidyeyi reddederek - Allahın Kitabı ile hükmedeceğini- beyan etmiş, bekâr erkeğe yüz sopa ve bir yıl sürgün, kadına ise recim/taşlama cezası takdir etmiştir. Bu nebevî hüküm İslâm ceza hukukunun temel dayanaklarından birini oluşturmuştur. [2, 3, 4, 5, 6, 7]
Rivayet ettiği 81 hadisi arapça-türkçe okumak için TIKLAYINIZ
Şübhesiz ki, en doğrusunu Allâh bilir. Allâh, onlardan râzı olsun.
---------
** 📚 BİBLİYOGRAFYA / DİPNOTLAR
[1] İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-Gābe fî Ma‘rifeti’s-Sahâbe (nşr. Ali Muhammed Muavvaz - Âdil Ahmed Abdülmevcûd), Beyrut 1415/1994, II, 362-363 (56. madde kaynak metni). [2]
[2] İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe (nşr. Âdil Ahmed Abdülmevcûd - Ali Muhammed Muavvaz), Beyrut 1415/1995, II, 492. [2]
[3] Buhârî, "Hudûd", 30, 38, "Şürût", 9; Müslim, "Hudûd", 25 (Ubeydullah b. Abdullah kanalıyla gelen Asîf hadisinin tahrici için). [5]
[4] Hayreddin ez-Ziriklî, el-A‘lâm, Beyrut 2002, III, 58. [4]
[5] İbn Abdülber el-Kurtubî, el-İstî‘âb fî Ma‘rifeti’l-Ashâb (nşr. Ali Muhammed el-Bicâvî), Kahire 1412/1992, II, 550. [4]
------------------------------
[1] wikipedia ar - biyografi
[2] sahaba.rasoolona.com - biyografi
[3] islamveihsan.com - biyografi
[4] taraajem.com - biyografi
[5] ilmidergi.diyanet - biyografi
[6] islamiokul.com - Tasvir
[7] islamiokul.com - Tirmizi-cihadın fazileti
& chatGPT