* SEHL B. EBÎ HASME el-ENSÂRÎ (R.A.) (ö. 41/661 civarı.)
1- HAYATI:
Sehl b. Ebî Hasme el-Ensârî el-Evsî el-Medenî`nin künyesi **Ebû Yahyâ**, bazı kaynaklara göre ise **Ebû Muhammed**`dir.
Babasının adı hakkında ihtilaf bulunmakla birlikte en kuvvetli rivayete göre **Abdullah b. Sâide**`dir. Ensâr`ın Evs koluna mensup olup Medine‘de doğup büyümüştür. [1][2][3]
Hicretin üçüncü yılında (3/624) doğmuştur. Hz. Peygamber (sav) vefat ettiğinde yaklaşık sekiz yaşındaydı. Küçük yaşta olmasına rağmen Resûlullah‘ı görmüş, bazı uygulamalarını bizzat hafızasında muhafaza etmiş ve bu sebeple sahâbî kabul edilmiştir. [1][2][3]
İbn Sa`d`ın nakline göre çocukluğunda Resûlullah (sav) ailelerini ziyaret ederdi. Bir gün çocuklarla birlikte kalelerin (âtâm) yanında çukur kazarken onları görünce bu davranıştan vazgeçmelerini istemiştir. Bu hatıra onun çocuk yaşta Hz. Peygamber‘i gördüğünü gösteren önemli rivayetlerden biridir. [3]
Bazı rivayetlerde onun Rıdvân Bey`ati`ne katıldığı ve Uhud`dan sonraki gazvelerde bulunduğu zikredilmişse de tarihçiler bunun yaş itibarıyla mümkün olmadığını belirtmiş, Vâkıdî‘nin verdiği doğum tarihi daha isabetli kabul edilmiştir. [2]
İlk Emevî halifesi Muâviye`nin hilafetinin ilk yıllarında (yaklaşık H.41 / M.661) Medine`de vefat ettiği kabul edilmektedir. [2][4]
2. İLMÎ ŞAHSİYETİ VE RİVAYETLERİ.
İbn Hazm`ın **Cevâmiu‘s-Sîre** adlı eserine göre **25 hadis rivayet etmiştir.*
Tüm hadis kitaplarındaki varyantlar dahil rivayetleri - Arapça
Küçük yaşta sahâbî olmasına rağmen rivayetleri özellikle ibadet ve hukuk konularında büyük önem taşımaktadır.
Kendisinden; Abdullah b. Abdurrahman b.Sehl (Ebû Leylâ), Muhammed b. Sehl, Beşîr b. Yesâr, Sâlih b. Havvât b. Cübeyr, Nâfi b. Cübeyr, Abdurrahman b. Mesûd ra gibi Medineli tâbiîn âlimleri hadis rivayet etmişlerdir. [1][2][3]
Hadisleri başta **Buhârî** ve **Müslim** olmak üzere Kütüb-i Sitte‘nin tamamında yer almaktadır. Özellikle; * Korku namazı (Salâtü‘l-Havf), * Kasâme (faili meçhul cinayet), * Hurma mahsulünün tahmini (Hars), * Namazda sütre, gibi fıkhın temel konularında başvurulan rivayetlerin râvisidir.
3. MEŞHUR HADİSLERİ .
1. KORKU NAMAZI HADİSİ
En meşhur rivayeti, savaş sırasında cemaatle namazın nasıl kılınacağını açıklayan **Salâtü‘l-Havf** hadisidir.
وَأَمَّا يَحْيَى فَذَكَرَ , عَنْ سَهْلٍ قَالَ:" يَقُومُ الْإِمَامُ وَصَفٌّ خَلْفَهُ وَصَفٌّ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَيُصَلِّي بِالَّذِي خَلْفَهُ رَكْعَةً وَسَجْدَتَيْنِ، ثُمَّ يَقُومُ قَائِمًا حَتَّى يُصَلُّوا رَكْعَةً أُخْرَى، ثُمَّ يَتَقَدَّمُونَ إِلَى مَكَانِ أَصْحَابِهِمْ، ثُمَّ يَجِيءُ أُولَئِكَ فَيَقُومُونَ مَقَامَ هَؤُلَاءِ، فَيُصَلِّي بِهِمْ رَكْعَةً وَسَجْدَتَيْنِ، ثُمَّ يَقْعُدُ حَتَّى يَقْضُوا رَكْعَةً أُخْرَى، ثُمَّ يُسَلِّمُ عَلَيْهِمْ".
Yahya da Sehl‘ın rivayetine dayanarak şöyle demiştir:
“İmam, arkasında ve önünde birer saf ile namaza durur. Arkasındakilere bir rekat namaz kıldırır, iki secde yapar. Sonra onlar bir rekat daha kılıncaya kadar ayakta durur. Sonra onlar arkadaşlarının yanına geçerler, sonra imam gelir…” Bu kişiler bu kişilerin yerine geçerler ve imam onlara bir rekat namaz kıldırır, iki secde yapar, sonra onlar bir rekat daha kılıncaya kadar oturur, sonra da onlara selam verir.
Müsnedi Ahmed - Salatul havf - mesanidul mukallin. 15710/15154
2. SÜTRE HADİSİ.
عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى سُتْرَةٍ فَلْيَدْنُ مِنْهَا لَا يَقْطَعْ الشَّيْطَانُ عَلَيْهِ صَلَاتَهُ.
Sehl b. Ebi Hasme, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)‘in şöyle buyurduğunu haber vermiştir: "Sîzden biriniz sütreye doğru namaz kıldığı zaman o‘na yaklaşsın ki, şeytan namazında o‘na vesvese vermesin.
Ebu davud salat 106-Namaz Kılan Kimsenin Sütreye Yakınlığı. - 695
3. HURMA (HARS) HADİSİ
**🌴 HURMA ZEKÂTININ TESPİTİ (HARS) HAKKINDA**.
İslâm‘da hurma ve üzüm gibi ürünlerin zekâtı belirlenirken, ürün henüz dalındayken uzman kişiler tarafından yaklaşık miktarı tahmin edilirdi. Bu işleme **"hars (خرص)"** denir. Ancak hasat zamanına kadar ürünün bir kısmı yenebilir, misafirlere ikram edilebilir veya doğal sebeplerle zayi olabilir. Resûlullah ﷺ, zekât hesabında bu kayıpların dikkate alınmasını emretmiştir.
Sehl b. Ebî Hasme, ilim ve hizmet geleneğiyle tanınan bir ailede yetişmiştir. Babası Ebû Hasme (Abdullah b. Sâide), Resûlullah ﷺ‘in güvenini kazanmış sahâbîlerden olup Uhud Gazvesi‘nde İslâm ordusuna rehberlik etmiş, daha sonra Hayber hurmalarının zekâtını belirlemek üzere "hars" göreviyle vazifelendirilmiştir. Bu görevini Hulefâ-yi Râşidîn döneminde de sürdürmüştür. Sehl‘in rivayet ettiği "hars" hadisi, ailece şahit oldukları bu uygulamanın hadis yoluyla sonraki nesillere aktarılmasının güzel bir örneğini teşkil etmektedir.
عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ جَاءَ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ إِلَى مَجْلِسِنَا قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا خَرَصْتُمْ فَجُذُّوا وَدَعُوا الثُّلُثَ فَإِنْ لَمْ تَدَعُوا أَوْ تَجُذُّوا الثُّلُثَ فَدَعُوا الرُّبْعَ.
قَالَ أَبُو دَاوُد الْخَارِصُ يَدَعُ الثُّلُثَ لِلْحِرْفَةِ.
Abdurrahman b. Mesûd‘dan; demiştir ki: Sehl b. Ebî Hasme meclisimize geldi ve şöyle dedi: Resûlullah (s.a.v.) bize şunu emretti: "(Ağaçlardaki meyvelerin miktarını) takdir ettiğiniz zaman (olgunlaştıktan sonra onları) toplayın ve üçte birini bırakın. Eğer üçte birini bırakmazsanız veya (onu bırakmayı uygun) bulmazsanız, dörtte birini bırakın."
Ebû Dâvûd dedi ki: Tahmin eden (memur) üçte bîrini, işçilik için bırakır.
Ebu davud - zekat - 15-Ağaçtaki Meyve‘nin Miktarını Tahmin Etmek - 1605.
4. KASÂME (FAILİ MEÇHUL CİNAYET) HADİSİ:
Hayber‘de öldürülen Abdullah b. Sehl olayıyla ilgili rivayet de Sehl b. Ebî Hasme kanalıyla gelmiş olup İslâm hukukunda **Kasâme** hükümlerinin temel delillerinden biri kabul edilmektedir.
**Kasâme**, faili kesin olarak bilinmeyen bir cinayet meydana geldiğinde uygulanan özel bir İslâm hukuk usulüdür. Olayda maktulün yakınlarından elli kişinin yemin etmesi istenir; bu mümkün olmazsa şüpheli taraftan yemin talep edilir. Delil bulunamaz ve yemin de gerçekleşmezse, haksızlığın önlenmesi için diyet devlet tarafından ödenebilir. Bu hadis, Hayber‘de öldürülen Abdullah b. Sehl olayı üzerine verilmiş hükmü anlatmaktadır.
Hadisin metni ve tercümesi.
İBN-İ MACE Diyetler Kitabı.28- Kasâme bölümü. No: 2677.
RİVAYETLERİ :
Tüm hadis kitaplarındaki varyantlar dahil rivayetleri - Arapça
Şübhesiz ki, en doğrusunu Allâh bilir. Allâh, onlardan râzı olsun.
---------
** 📚 BİBLİYOGRAFYA / DİPNOTLAR
[1]** İbn Hazm, **Cevâmiu‘s-Sîre**, sahâbîlerin rivayet ettiği hadis sayıları (Sehl b. Ebî Hasme: **25 hadis**).
[2]** İbnü‘l-Esîr, *Üsdü‘l-Gābe fî Ma‘rifeti‘s-Sahâbe*, III, "Sehl b. Ebî Hasme" maddesi.
[3]** İbn Sa‘d, *et-Tabakātü‘l-Kübrâ* (tamamlayıcı cilt), "Hicret sırasında küçük yaşta bulunan sahâbîler" bölümü.
[4]** İbn Hacer el-Askalânî, *el-İsâbe fî Temyîzi‘s-Sahâbe*, "Ebû Yahyâ Sehl b. Ebî Hasme" maddesi.
[5]** İbn Mencûye, *Ricâlü Sahîh-i Müslim*, "Sehl b. Ebî Hasme" biyografisi.
[6]** el-Mizzî, *Tehzîbü‘l-Kemâl fî Esmâi‘r-Ricâl*, ilgili biyografi maddesi.
[7]** Buhârî, "Salâtü‘l-Havf"; Müslim, "Salâtü‘l-Müsâfirîn"; Ebû Dâvûd, "Salât", "Zekât"; Tirmizî, "Zekât". ---
& chatGPT