* CUNDUB BİN ABDULLAH EL BECELİ ra (43) (ö. 64/684-685)
I. HAYATI
Hadis ilminde Mükillûn (az hadis rivayet edenler) tabakasında yer alan, kütüb-i sitte kaynaklarında 43 hadisi bulunan, fıkhî ve ahlakî rivayetleriyle tanınan önde gelen bir sahabîdir. Özellikle İslam dünyasındaki ilk iç karışıklıklarda sergilediği ilkeli ve tarafsız duruşla bilinir. [2, 3, 4] .
NESEBİ, KÜNYESİ ve İSİM BENZERLİKLERİ:
*TAM ADI: Cündeb bin Abdullah bin Süfyân el-Becelî el-Alâkî’dir.
*KÜNYESİ: En yaygın kabul edilen künyesi Ebû Abdullah olmakla birlikte, bazı kanallarda Ebû Züheyr olarak da zikredilir.
*KRİTİK KARIŞTIRILMA RİSKİ: Klasik rical alimleri, bu zatın büyücü/sihirbazı öldüren meşhur sahabi Cündeb bin Kâ’b el-Ezdî (veya Ebû Zer el-Gıfârî'nin isimdaşı olan diğer Cündebler) ile karıştırılmaması gerektiği konusunda çok sıkı uyarılarda bulunur. Bu zat, Yemen kökenli Becîle/Becel kabilesine mensuptur. [2, 3, 5, 6]
HAYATI VE SİYASİ DURUŞU :
Hz. Peygamber’in (s.a.v.) vefatından sonra Medine'den ayrılarak askerî ve ilmî hareketliliğin yoğun olduğu Kûfe şehrine yerleşmiş, hayatının son dönemlerinde ise Basra`ya taşınmıştır. [2]
*Fitne Karşısındaki Tavrı: Hz. Osman'ın şehadetinden sonra başlayan iç savaşlarda (Cemel ve Sıffîn süreçleri) aktif olarak çatışmalara girmekten kaçınmıştır. Müslümanların birbirlerinin kanını dökmesine şiddetle karşı çıkmıştır. [2, 4].
*Tarihi Öğüdü: Abdullah binü Zübeyr fitnesi patlak verdiğinde çevresindeki Müslümanlara çatışmalardan uzak durmalarını emretmiş, ısrarla "Peki evimize kadar girerlerse ne yapalım?" diye soranlara şu tarihi cevabı vermiştir:
"Öldürülen Abdullah ol (mazlum kal), ama katil/öldüren Abdullah olma!" [2]
VEFATI:
Hayatının son yıllarını geçirdiği Basra'da, yaklaşık Hicri 64-65 (Miladi 684-685) yılları arasında vefat etmiştir.
İLMİ ŞAHSİYETİ VE ÖNE ÇIKAN RİVAYETLERİ :
Doğrudan Hz. Peygamber'den (s.a.v.) ve ashaptan Hz. Huzeyfe bin el-Yemân gibi isimlerden hadis almıştır. Ondan da tabiîn neslinin en büyük dehaları olan Hasan-ı Basrî, İmam Şa`bî, Ebu İshak es-Sebîî ve Enes bin Sîrîn gibi isimler hadis rivayet etmiştir. [2]
Kütüb-i Sitte'de yer alan ve fıkıh/ahlak kitaplarında sıkça delil getirilen üç meşhur rivayeti şunlardır:
1. Önce İman, Sonra Kur'an: Tabiînden talebeleri onun eğitim metoduna dair şöyle dediğini nakleder:
كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ فِتْيَانٌ حَزَاوِرَةٌ فَتَعَلَّمْنَا الإِيمَانَ قَبْلَ أَنْ نَتَعَلَّمَ الْقُرْآنَ ثُمَّ تَعَلَّمْنَا الْقُرْآنَ فَازْدَدْنَا بِهِ إِيمَانًا.
"Biz Hz. Peygamber ile birlikteyken henüz ergenlik çağında gençlerdik. Kur'an'ı öğrenmeden önce imanı öğrendik. Sonra Kur'an'ı öğrendik ve böylece imanımız daha da arttı." (İbn Mâce, Mukaddime, 9-61-)
2. Başkasının kusurlarını duyurma ve Riyâ/Gösteriş Uyarısı:
مَنْ سَمَّعَ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ، وَمَنْ يُرَائِي يُرَائِي اللَّهُ بِهِ.
"Kim (hayırlı amellerini şöhret ve gösteriş için veya başkasının kusurlarını ) insanlara duyurursa, Allah da onun gizli niyetlerini ve ayıplarını kıyamet günü insanlara duyurur. Kim de riya yaparsa, Allah da onun riyasını ortaya çıkarır." (Buhârî, Rikâk, 36-2112; Müslim, Zühd, 48)
3. Kur'an Okuma Adabı:
اقْرَءُوا الْقُرْآنَ مَا ائْتَلَفَتْ عَلَيْهِ قُلُوبُكُمْ فَإِذَا اخْتَلَفْتُمْ فَقُومُوا عَنْهُ.
"Kalpleriniz Kur'an üzerinde ülfet ettiği (huzur bulup birleştiği) sürece onu okuyun, ihtilafa düştüğünüzde ise kalkın (okumayı bırakın)." (Buhârî, Fezâilül-Kur'ân, 37-1785; Müslim, İlim, 4)
Şübhesiz ki en doğrusunu Allâh bilir. Allâh, onlardan razı olsun. ==============================
Kaynakça (Arapça Klasik Rical Eserleri)
*İmam Zehebî, Siyer A‘lâmi’n-Nübelâ, c. III, s. 174, Tercüme No: 41 (جندب بن عبد الله البجلي).
*İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe, c. I, s. 614, Ravi No: 1160 (جندب بن عبد الله بن سفيan).
*İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-Gâbe fî Ma‘rifeti’s-Sahâbe, c. I, s. 368.
*İbn Hacer el-Askalânî, Tehzîbü’t-Tehziîb, c. II, s. 72.
*İbn Ebî Hâtim el-Râzî, el-Cerh ve’t-Ta‘dîl, c. II, s. 524.
** 📚 BİBLİYOGRAFYA / DİPNOTLAR
[1] [https://islamansiklopedisi.org.tr](https://islamansiklopedisi.org.tr/cerir-b-abdullah)
[2] [https://www.islamveihsan.com](https://www.islamveihsan.com/cundeb-ibni-abdullah-kimdir.html)
[3] [https://www.urfanews.com](https://www.urfanews.com/cundub-bin-abdullah/599)
[4] [https://www.youtube.com](https://www.youtube.com/watch?v=0TNUeDUNlwc)
[5] [https://www.islamveihsan.com](https://www.islamveihsan.com/ebu-zer-cundeb-ibni-cunade-r-a-kimdir.html)
[6] [https://www.islamveihsan.com](https://www.islamveihsan.com/cerir-bin-abdullah-el-beceli-ra-kimdir.html)
------------------------------
