ABDULLAH BİN SERCİS (R.A.)
(ö.81-83 ?)1- ADI, SOYU ve NESEBİ:
Asıl adı Abdullah bin Sercis’tir (عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَرْجِسَ). Nesep ve kabile aidiyeti olarak el-Müzenî (Müzeyne kabilesine mensup) olarak bilinir. Ancak Mekke’nin güçlü kabilelerinden Kureyş’in bir kolu olan Beni Mahzûm ile arasında bir dostluk/müttefiklik (hılf) bağı bulunmasından ötürü kaynaklarda el-Mahzûmî nisbesiyle de anılmıştır (1). [2]
2. MÜSLÜMAN OLUŞU ve PEYGAMBERİMİZ ile HATIRASI :
Medine döneminde İslam ile şereflenmiştir. Hayatının en şerefli anı, Hz. Peygamber (s.a.v.) ile bizzat oturup ekmek ve et yemek, ardından onun arkasına geçerek iki omuzu (sol kürek kemiğinin yukarısı) arasında bulunan, üzerinde siğile benzer benler olan avuç içi büyüklüğündeki Nübüvvet Mührü’nü (Hâtem-i Nübüvvet) müşahede etmektir/görmektir. Bu görüşme sırasında Allah Resûlü kendisi için bizzat mağfiret/bağışlanma dilemiş ve dua etmiştir. (1,3,4).
3. İLMİ ŞAHSİYETİ ve İKAMETİ .
Medine’de bir süre ikamet ettikten sonra ilim ve İslam’ı yayma amacıyla Irak bölgesine intikal etmiş ve Basra şehrine yerleşmiştir. Basra hadis ekolünün oluşmasında pay sahibi olan güvenilir bir ravidir. Kendisinden Ebû Hüreyre, hadis ilminin önemli isimleri olan Katâde, Âsım el-Ahvel, Osman bin Hakîm ve Müslim bin Ebî Meryem gibi tabiîn alimleri hadis rivayet etmişlerdir [1, 2, 4, 5]
Hakkında Söylenenler ve Cerh-Tadil Bilgisi Rical alimleri arasında onun sahabilik vasfı, rivayet sayısı ve gücü üzerine önemli değerlendirmeler yapılmıştır.
İbn Hazm’ın Tespiti:
Büyük Endülüs alimi İbn Hazm, ünlü siyer eseri Cevâmiu’s-Sîre’de, ashâbın rivayet sayılarını tasnif ettiği bölümde Abdullah bin Sercis’i (r.a.) 17 hadis rivayet eden (له سبعة عشر حديثاً) orta ölçekli raviler (muksirûn/mutavassıtûn) arasında zikretmiştir (9).
İmâm Buhârî ve İbn Hibbân:
Onun Hz. Peygamber (s.a.v.) ile kesin bir sohbeti ve mülakisi olduğunu, Basra’ya yerleştiğini ve Müslim başta olmak üzere sahih kaynaklarda hadislerinin bulunduğunu açıkça belirtmişlerdir (10).
Şu’be ve Âsım el-Ahvel Tartışması:
Şub’e, Âsım el-Ahvel’den naklederek "Abdullah bin Sercis Efendimiz’i gördü ama özel bir yol arkadaşlığı (uzun süreli sahabet) yoktu" demiştir. Hadis alimlerinden Ebû Ömer (İbn Abdilber) ise bu duruma açıklık getirerek: "Buradaki kasıt ulemanın kastettiği çok özel ve uzun süreli yol arkadaşlığıdır. Yoksa onun bizzat Efendimiz’den hadis işitmiş, onunla yemek yemiş sahih ve adil bir sahabi olduğunda asla şüphe yoktur" diyerek itirazları gidermiştir (11). [2, 4, 7]
4. VEFATI:
Abdullah bin Sercis (r.a.), ömrünün son dönemini geçirdiği ve hadis halkaları kurduğu Basra şehrinde vefat etmiştir. Kesin vefat tarihi hakkında rical kaynaklarında, Emevî Halifesi Abdülmelik bin Mervan’ın hilafeti dönemine rastlayan Hicri 80’li yılların hemen başı ( H. 81-83 civarı) olarak tarihlendirme yapılmaktadır (12 -(1 2 5)
5. RİVAYET ETTİĞİ MEŞHUR HADİSLER.
## 1. Hz. Ömer’in Hacerülesved’i Öpme rivayeti:
عَنْ عَبْدُ اللّهِ بْنِ سَرْجِسْ قَالَ : رَأَيْتُ الْأَصْلَعَ يَعْنِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ يُقَبِّلُ الْحَجَرَ وَيَقُولُ: وَاللَّهِ إِنِّي لَأُقَبِّلُكَ، وَإِنِّي أَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ، وَأَنَّكَ لَا تَضُرُّ وَلَا تَنْفَعُ، وَلَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّ اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَكَ مَا قَبَّلْتُكَ..
Abdullah bin Sercis (r.a.) şöyle demiştir: "O saçı dökülmüş zatı, yani Ömer bin el-Hattab’ı Hacerülesved’i öperken gördüm. O esnada şöyle diyordu: ’Vallahi ben seni öpüyorum ama senin (zatın itibarıyla) zarar veya fayda veremeyecek bir taş olduğunu da çok iyi biliyorum. Eğer Resûlullah (s.a.v.)’ın seni öptüğünü görmemiş olsaydım, seni asla öpmezdim.’" (4)
Kaynak: Müslim, Hac kitabı, 41- Tavaf ederken Hacer-i Esvedi öpmenin müstehap olduğu, Hadis No: 1270/250 (5)
İlgili Kaynak
## 2. Nübüvvet Mührü ve Mağfiret-Bağışlanma Rivayeti (Şemâil) :
عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ: رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَكَلْتُ مَعَهُ خُبْزًا وَلَحْمًا، أَوْ قَالَ ثَرِيدًا، فَقُلْتُ لَهُ: أَاسْتَغْفَرَ لَكَ النَّبِيُّ صَلَّ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: نَعَمْ، وَلَكَ، ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: {وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ} ثُمَّ دُرْتُ خَلْفَهُ فَنَظَرْتُ إِلَى خَاتَمِ النُّبُوَّةِ بَيْنَ كَتِفَيْهِ، عِنْدَ نُغْضِ كَتِفِهِ الْيُسْرَى جُمْعًا، عَلَيْهِ خِيلَانٌ كَأَمْثَالِ الثَّآلِيلِ.
Âsım el-Ahvel ra anlatır: Abdullah bin Sercis ra’e, "Resûlullah (s.a.v.) senin için istiğfar etti mi (bağışlanma duası yaptı mı) ?" diye soruldu. O da: "Evet, benim için de sizin için de etti" dedi ve peşinden şu ayeti okudu:
"Hem kendi günahın için hem de mümin erkekler ve mümin kadınlar için mağfiret/bağışlanma dile!.. " (Muhammed suresi, 19).
Sonra şöyle devam etti: "Ben onun yanına gittim, birlikte ekmek ve et (veya tirit) yedik. Sonra arkasına geçtim ve iki omuzu arasındaki nübüvvet mührüne baktım. Sol kürek kemiğinin yukarısında, üzerinde siğile benzer benler bulunan avuç içi gibi bir et parçasıydı." (5).
Kaynak: Müslim, Faziletleri Kitâbı, Bâb 30-Nübüvvet mührünü tesbiti, Hadis No: 2346 (5)
İlgili Kaynak
## 3. Yolculuk ve Sefer Duası Rivayeti :
-عَنْ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَافَرَ يَعُوذُ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ، وَكَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ، وَالْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْرِ، وَدَعْوَةِ الْمَظْلُومِ، وَسُوءِ الْمَنْظَرِ فِي الْأَهْلِ وَالْمَالِ......
Abdullah bin Sercis (r.a.)’den nakledildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) yolculuğu çıkacağı zaman şöyle dua ederek Allah’a sığınırdı:
’Allah’ım! Yolculuğun zorluklarından, hüzünlü dönüşlerden, düzeldikten sonra bozulmaktan (hayırdan sonra şerre düşmekten), mazlumun bedduasından, mal ve ailede kötü bir manzara görmekten sana sığınırım.’ (6)
Kaynak: -Müslim, Hac kitabı, Bâb 75- Hac ve başka seferlere çıkmak için bineğine bindiği zaman ne söyleyeceği, Hadis No: 1343 (6)
İlgili Kaynak
## 4. Kadınların Abdest Suyu Fazlası Rivayeti:
«حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سَرْجِسَ ، قَالَ : نَهَى رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَغْتَسِلَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ وَضُوءِ الْمَرْأَةِ ، وَالْمَرْأَةُ بِفَضْلِ الرَّجُلِ ، وَلَكِنْ يَشْرَعَانِ جَمِيعًا .»
Âsım el-Ahvel bize, Abdullah b. Sercis’ten nakletti. O şöyle dedi:
"Resûlullah (sav), erkeğin kadından artan abdest suyuyla, kadının da erkekten artan abdest suyuyla yıkanmasını yasakladı. Ancak erkek ile kadın (aynı su kabından) beraberce gusüllerini yapabilirler.
Kaynak:
-İbni Mace, Taharet kitabı, 34- no: 374
İlgili Kaynak
## 5. Deliklere Küçük Abdest Bozma-işeme Yasağı:
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّ اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْبَوْلِ فِي الْجُحْرِ.
Abdullah bin Sercis (r.a.) şöyle demiştir: "Resûlullah (s.a.v.) (haşere) deliklerine ve hayvan yuvalarına küçük abdest bozmayı/işemeyi yasakladı." (8)
Kaynak: Nesai, Taharet kitabı, 22- Deliklere ve Hayvan Yuvalarına Küçük Abdest Bozmadaki Kerahet, no:30.
İlgili Kaynak
Aktardığı kutub-u sitte Hadislerini, şu LİNKTEN-1 okuyabilirsiniz.
Aktardığı Müsnedi Ahmed Hadislerini, şu LİNKTEN-2 okuyabilirsiniz.
Teracim kaynakları:
İlgili Teracim Kaynak 1
İlgili Teracim Kaynak 2
İlgili Teracim Kaynak 3
Şübhesiz ki, en doğrusunu Allâh bilir. Allâh, onlardan râzı olsun.
---------
** 📚 BİBLİYOGRAFYA / DİPNOTLAR
1. İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe; İbn Abdilber, el-İstîâb fî Ma’rifeti’l-Ashâb. .
İlgili Kaynak
2. İbn Kânî’, Mu’cemü’s-Sahâbe (Bkz. Tarajm No: 17232.
İlgili Kaynak
3. İbn Hibbân, Kitâbü’s-Sikât; Müslim, es-Sahîh, Fedâil Bölümü.
4. Müslim, es-Sahîh, Kitâbü’l-Hacc, H. No: 1270 / 2317; Nesâî, es-Sünenü’l-Kübrâ, H. No: 2833.
5. Müslim, es-Sahîh, Kitâbü’l-Fedâil, H. No: 2346; Tirmizî, es-Sünen, Kitâbü’l-Menâkıb, H. No: 3644.
6. Müslim, es-Sahîh, Kitâbü’l-Hacc, H. No: 1343; Nesâî, es-Sünen, Kitâbü’l-İstiâze, H. No: 5493..
7. İbn Kânî’, Mu’cemü’s-Sahâbe; Nesâî, es-Sünen, Kitâbü’t-Tahâret (Bkz. IslamicUrduBooks Kütüb-i Sitte Veritabanı)..
8. Ebû Dâvûd, es-Sünen, Kitâbü’t-Tahâret, H. No: 29; Nesâî, es-Sünen, Kitâbü’t-Tahâret, H. No: 34.
9. İbn Hazm el-Endelüsî, Cevâmiu’s-Sîre ve Hamsü Resâil Uhrâ, Darü’l-Maârif, Mısır, s. 321
İlgili Kaynak
10. el-Buhârî, et-Târîhu’l-Kebîr; İbn Hibbân, es-Sikât (Bkz. Rasoolona Sahabe Detay Sayfası).
11. İbn Abdilber, el-İstîâb fî Ma’rifeti’l-Ashâb (Bkz. Tarajm - Açıklamalı Rical Metni).
12. İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-Gâbe fî Ma’rifeti’s-Sahâbe; el-Askalânî, el-İsâbe, (Bkz. [Taraajem Ansiklopedisi - Maddeler: 35904 & 3679]
& chatGPT