ABDULLAH BİN HAVÂLE EL-EZDÎ (R.A.)
(ö. 58.)1- HAYATI-GENEL BİLGİLER:
Adı: Abdullah b. Havâle (Kaynaklarda doğrudan Ebû Havâle veya İbn Havâle olarak da anılır) (1, 2)
Künyesi: Ebû Havâle (En sahihidir) veya Ebû Muhammed (1, 3)
Nisbesi: el-Ezdî, eş-Şâmî, el-Ürdünnî (Ezd kabilesine mensuptur, Kureyş’in Benî Maîs boyunun da müttefikidir) (2, 3)
Vefat Tarihi: Hicri 58 yılı (72 yaşında vefat etmiştir) (1, 2)
Vefat Yeri: Ürdün / Şam bölgesi (1, 3)
2. AİLESİ, Künyesi ve VEFATI.
Soy kütüğü hakkında tarihçi el-Vâkidî ve İbn Hacer, onun Yemen kökenli büyük Ezd kabilesine mensup olduğunu ve Kureyş’in Benî Maîs b. Âmir b. Lüey kolunun müttefiki (halîfi) olarak Medine'de ikamet ettiğini bildirmektedir (2, 3).
İslam'ın ilk yıllarında Müslüman olmuş ve Medine'ye hicret ederek Mescid-i Nebevî'de yetişen ilim, zühd ve ibadet ehli Ashâb-ı Suffe arasında yer almıştır (3).
Resûlullah (s.a.v.) dönemindeki askerî harekatlara katılan İbn Havâle, Suriye ve Filistin bölgesinin fethinden sonra Şam topraklarına yerleşmiştir (1, 2)
Özellikle günümüz Ürdün sınırları içinde kalan dağlık ve kırsal bölgede ikamet ettiği için Arap coğrafyacılar ve tarihçiler tarafından kendisinden sıklıkla "Ebû Havâle el-Ürdünî" (Ürdünlü Ebû Havâle) diye bahsedilmiştir (3).
Muâviye b. Ebû Süfyân’ın hilafetinin son dönemlerine denk gelen Hicri 58 yılında, 72 yaşındayken Ürdün'de vefat etmiştir (1).
3. HADİS RİVAYETİNDEKİ YERİ ve TALEBELERİ.
İbni Hazm, cevamius sire adlı kitabında, onun 18 hadis rivayet eden bir sahabe olduğunu belirtmiştir.
İbn Havâle (r.a.); Ebû Dâvûd, Ahmed b. Hanbel, Nesâî ve el-Hâkim gibi muhaddislerin eserlerinde yer alan fitneler, ahir zaman olayları, cihadın kuralları ve Şam bölgesinin faziletlerine dair fıkhî/itikadî rivayetleriyle tanınır (1, 4, 5).
Şam ve Humus bölgesinin büyük tâbiîn müctehidleri kendisinden hadis nakletmiştir. Bunlar arasında Cübeyr b. Nüfeyr, Busr b. Ubeydullah el-Hadramî, Hâris b. Hâris el-Hımsî, Makbûl eş-Şâmî ve Abdullah b. Züğb el-İyâdî, Ebu İdris El-Havlani, Abdullah bin Şakîk, Ebu Kuteylah Merhad ibn Vedaah, Rabia ibn Lakit, Bişr bin Ubeydullah, Yahya bin Câbir (ra) yer alır (1, 2, 6).
Kendisinden nakledilen önemli konular arasında; İslam ordularının ahir zamanda Şam, Irak ve Yemen'de üsleneceği ve Hz. Peygamber'in Şam'ı tavsiye ettiği hadis, hilafet merkezinin mukaddes topraklara taşınması ve ümmet içinde çıkacak olan büyük fitnelerin tasviri yer almaktadır (1, 4, 5).
4. RİVAYET ETTİĞİ MEŞHUR HADİSLER.
## 1. Şam Bölgesinin Fazileti ve Ordu Merkezleri Hakkında:
... سَيَكُونُ أَجْنَادٌ مُجَنَّدَةٌ شَامٌ وَيَمَنٌ وَعِرَاقٌ .قَالَ ابْنُ حَوَالَةَ خِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَدْرَكْتُ ذَلِكَ. فَقَالَ عَلَيْكُمْ بِالشَّامِ فَإِنَّهَا خِيرَةُ اللَّهِ مِنْ أَرْضِهِ...
"Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: Yakında (Şam'da, Yemen'de ve Irak'ta) toplanmış ordular askere alınacaktır. (Râvi Abdullah b. Havâle der ki): 'Ey Allah'ın Resûlü, bana hangisini seçeyim?' dedim. Buyurdu ki: 'Şam’a yönelin! Çünkü orası Allah’ın yeryüzündeki seçkin topraklarıdır... "
Kaynak: (Ahmed b. Hanbel, Müsned, no:21988; Ebû Dâvûd, Cihâd, 3-2483) (4, 5)
## 2. Hilafetin Kudüs/Şam Bölgesine İnmesi ve Kıyamet Yakınlığı:
أَنَّ ابْنَ زُغْبٍ الْإِيَادِيَّ حَدَّثَهُ قَالَ نَزَلَ عَلَيَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَوَالَةَ الْأَزْدِيُّ فَقَالَ لِي بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِنَغْنَمَ عَلَى أَقْدَامِنَا فَرَجَعْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ شَيْئًا وَعَرَفَ الْجَهْدَ فِي وُجُوهِنَا فَقَامَ فِينَا فَقَالَ اللَّهُمَّ لَا تَكِلْهُمْ إِلَيَّ فَأَضْعُفَ عَنْهُمْ وَلَا تَكِلْهُمْ إِلَى أَنْفُسِهِمْ فَيَعْجِزُوا عَنْهَا وَلَا تَكِلْهُمْ إِلَى النَّاسِ فَيَسْتَأْثِرُوا عَلَيْهِمْ ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِي أَوْ قَالَ عَلَى هَامَتِي ثُمَّ قَالَ يَا ابْنَ حَوَالَةَ إِذَا رَأَيْتَ الْخِلَافَةَ قَدْ نَزَلَتِ الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ فَقَدْ دَنَتِ الزَّلَازِلُ وَالْبَلَايَا وَالْأُمُورُ الْعِظَامَ وَالسَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْ النَّاسِ مِنْ يَدِي هَذِهِ مِنْ رَأْسِكَ.
İbni Züğb el-İyâdî dedi ki: Abdullah b. Havale (bir gün misafirim olarak) yanıma gelip bana (şunları) anlattı: (Bir defasında) Rasûlullah (s.a.v.) bizi yaya olarak ganimet elde etmeye göndermişti. Biz de hiç bir şey ele geçiremeden dönüp geldik. (Çektiğimiz) yorgunluğu yüzlerimizden anladı. Bunun üzerine ayağa kalkıp bizim İçin;
"-Ey Allahım! Onları(n işini) bana bırakma. Çünkü ben onlar(a yardım)dan âcizim. Onları(n işini) kendilerine de bırakma. Çünkü (kendi) nefislerinin ihtiyaçlarını temin)den (kendileri de) âcizlerdir. Onları insanlara da bırakma. Çünkü insanlar (kendilerini) onlara tercih ederler." diye dua etti.
Sonra da Resûlullah (s.a.v.) elini başımın üzerine koydu ve şöyle buyurdu:" - Ey İbn Havâle! Hilafetin mukaddes topraklara (Arz-ı Mukaddes'e) indiğini gördüğün zaman, artık depremler, sıkıntılar ve büyük işler/fitneler yaklaşmış demektir. O gün kıyamet insanlara, benim şu elimin senin kafana olan yakınlığından daha yakın olacaktır."
Kaynak: Ebû Dâvûd, Cihâd, 35, Hadis No: 2535; el-Hâkim, el-Müstedrek) (1, 5)
## 3. Ümmet İçinde Çıkacak Karanlık Fitneler Hakkında.
-.... يَا بْنَ حَوَالَةَ، كَيْفَ تَصْنَعُ فِي فِتَنٍ تَخْرُجُ فِي أَطْرَافِ الْأَرْضِ كَأَنَّهَا صَيَاصِي الْبَقَرِ؟ قُلْتُ: لَا أَدْرِي مَا خَارَ اللهُ لِي وَرَسُولُهُ.
... Resûlullah (s.a.v.) bana: "Ey İbn Havâle! Yeryüzünün dört bir yanında sığır boynuzları gibi (karmakarışık ve karanlık) fitneler çıktığında ne yapacaksın?' diye sordu. Ben de: 'Allah ve Resûlü benim için neyi hayırlı gördüyse onu yaparım' dedim..."
Kaynak:
-Müsnedi Abdullah bin Havâle ra, no:568,
-İbn Ebî Âsım, Kitâbü's-Sünne;
-El-Mizzî, Tehzîbü'l-Kemâl) (1)
Aktardığı Hadisleri,varyantları ile şu LİNKTEN okuyabilirsiniz.
Şübhesiz ki, en doğrusunu Allâh bilir. Allâh, onlardan râzı olsun.
---------
** 📚 BİBLİYOGRAFYA / DİPNOTLAR
1. el-Mizzî, Tehzîbü’l-Kemâl fî Esmâ’i’r-Ricâl, Abdullah b. Havâle el-Ezdî maddesi, Cilt 14, Sayfa 441.
İlgili Kaynak
2. İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe, Ebû Havâle el-Ezdî tercümesi.
İlgili Kaynak
3. El-Vâkidî, Kitâbü’t-Tabakât, Ashâb-ı Suffe ve Ürdün sahâbîleri kayıtları..
İlgili Kaynak
4. Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, "Hadîsü Abdullah b. Havâle el-Ezdî" bölümü, Hadis No: 21988.
İlgili Kaynak
5. Ebû Dâvûd, es-Sünen, "Kitâbü'l-Cihâd", Hadis No: 2535.
İlgili Kaynak
6. Muhammed bin İsmail El-Buhari. Tarihul Kebir.
& chatGPT